جراحی دندان نهفته

دندان نهفته چیست؟ زمان لازم برای جراحی آن

دندان نهفته دندانی است که در زمان معمول رویش، به دلیل کمبود فضای فک، زاویه نامناسب یا وجود مانع استخوانی و بافت نرم، از لثه خارج نمی‌شود یا فقط بخشی از آن بیرون می‌آید. هدف از جراحی، پیشگیری از آسیب به ریشه دندان‌های مجاور، جلوگیری از تحلیل استخوان فک، رفع درد و عفونت‌های تکراری و پیشگیری از تشکیل کیست‌های فکی است.

جراحی دندان نهفته چگونه است؟

جراحی دندان نهفته یک عمل سرپایی است که با بی‌حسی موضعی و توسط دندانپزشک یا جراح فک و صورت و با رعایت اصول استریل انجام می‌شود. روند آن شامل بررسی و تصویربرداری، دسترسی به دندان، خارج کردن آن و بخیه است و بسته به موقعیت دندان متفاوت خواهد بود.

بررسی و تصویربرداری قبل از عمل: پیش از جراحی، موقعیت دندان، شکل ریشه‌ها و فاصله آن تا عصب و سینوس با رادیوگرافی پانورامیک و در صورت نیاز CBCT (تصویربرداری سه‌بعدی) بررسی می‌شود. سوابق پزشکی و داروهای مصرفی بیمار هم باید به جراح اطلاع داده شود.

مراحل انجام جراحی: یابتدا ناحیه با بی‌حسی موضعی کاملاً بی‌حس می‌شود. سپس یک برش کوچک در لثه ایجاد و فلپ لثه کنار زده می‌شود تا دندان و استخوان در دسترس قرار گیرد. در صورت نیاز مقدار کمی از استخوان روی دندان برداشته می‌شود. اگر دندان بزرگ باشد یا زاویه سختی داشته باشد، جراح آن را به چند قطعه کوچک‌تر تقسیم می‌کند تا با کمترین آسیب خارج شود. در پایان محل جراحی شسته و با بخیه جذبی یا غیرجذبی بسته می‌شود.

تفاوت جراحی دندان نهفته [فک بالا و پایین]

رایط آناتومیک دو فک متفاوت است و همین موضوع روند جراحی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در ادامه به بررسی بیشتر آن خواهیم پرداخت، با ما همراه باشید.

جراحی دندان نهفته فک بالا

استخوان فک بالا اسفنجی‌تر و نرم‌تر است، بنابراین جراحی دندان نهفته فک بالا در بیشتر موارد سریع‌تر و راحت‌تر انجام می‌شود. مهم‌ترین چالش این ناحیه، نزدیکی ریشه دندان‌های عقل بالا به سینوس فکی است. دندان‌های نیش نهفته بالا هم که اغلب سمت کام قرار دارند، گاهی نیاز به برنامه‌ریزی جداگانه و حتی همکاری با ارتودنتیست دارند.

جراحی دندان نهفته فک پایین

استخوان فک پایین متراکم‌تر و سخت‌تر است. به همین دلیل جراحی دندان نهفته فک پایین معمولاً پیچیده‌تر است و تورم و ناراحتی بیشتری بعد از عمل ایجاد می‌کند. نزدیکی ریشه‌ها به عصب فک پایین نیز در این ناحیه اهمیت ویژه‌ای دارد.

جراحی دندان نهفته سخت است یا آسان؟

پاسخ یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد. سخت یا آسان بودن جراحی دندان نهفته به عمق و زاویه دندان، میزان استخوان اطراف آن، تعداد و شکل ریشه‌ها و نزدیکی به عصب و سینوس بستگی دارد. دندانی که دسترسی مناسبی دارد و عمودی قرار گرفته، معمولاً ساده‌تر خارج می‌شود، اما دندان عمیق و افقی در فک پایین پیچیده‌تر است. بررسی رادیوگرافی و CBCT پیش از عمل، میزان دشواری را تا حد زیادی مشخص می‌کند.

جراحی دندان نهفته درد دارد؟

در زمان جراحی، به دلیل بی‌حسی موضعی نباید درد قابل‌توجهی احساس کنید و فقط ممکن است فشار یا لرزش را حس کنید. اما جراحی دندان نهفته درد دارد؟ بله، پس از از بین رفتن اثر بی‌حسی مقداری درد و ناراحتی طبیعی است. شدت درد به پیچیدگی جراحی، موقعیت دندان و شرایط فرد بستگی دارد و با مصرف داروهای تجویزشده معمولاً قابل کنترل است. اوج تورم و ناراحتی معمولاً در ۲ تا ۳ روز اول است و پس از آن به تدریج کم می‌شود.

جراحی دندان نهفته روی عصب فک

یکی از حساس‌ترین شرایط، جراحی دندان نهفته روی عصب فک پایین (عصب آلوئولار تحتانی) است، چون ریشه برخی دندان‌های عقل پایین در مجاورت این عصب قرار می‌گیرد. در صورت آسیب، ممکن است بی‌حسی یا تغییر حس لب پایین و چانه ایجاد شود که اغلب موقتی است و در موارد نادر می‌تواند دائمی باشد.

عصب زبانی نیز ممکن است در این جراحی‌ها دچار اختلال حسی موقت شود. تصویربرداری دقیق قبل از عمل، مثل CBCT در موارد مشکوک، و مهارت جراح مهم‌ترین عوامل پیشگیری از این عارضه هستند. گاهی جراح در دندان‌هایی که چسبیدگی زیادی به عصب دارند، برنامه درمان را تغییر می‌دهد یا فقط بخشی از دندان را خارج می‌کند.

روش‌های جدید جراحی دندان نهفته با لیزر و بیهوشی

در سال‌های اخیر، استفاده از لیزر در جراحی دندان‌های نهفته مورد توجه قرار گرفته است. اما لیزر و بیهوشی دو موضوع جدا هستند و هر کدام کاربرد خود را دارند.

جراحی دندان نهفته با لیزر

بسته به نوع لیزر و شرایط دندان، لیزرهایی مانند Er:YAG می‌توانند برای برش بافت و برداشت کنترل‌شده استخوان اطراف دندان استفاده شوند. هدف، دسترسی دقیق‌تر و در برخی موارد کاهش آسیب بافتی و عوارض بعد از عمل است. یک متاآنالیز از کارآزمایی‌های تصادفی نشان داده است که استفاده از Er:YAG در خارج کردن دندان‌های نهفته فک پایین می‌تواند با کاهش تورم و برخی عوارض و کاهش خفیف درد همراه باشد.

با این حال، جراحی با ابزارهای چرخشی در برخی مطالعات زمان کوتاه‌تری داشته و پژوهشگران بر نیاز به مطالعات استانداردتر تأکید کرده‌اند. بنابراین لیزر هنوز جایگزین قطعی روش‌های معمول برای همه دندان‌های نهفته نیست.

لیزر بعد از جراحی

لیزر همیشه به معنای انجام کل جراحی با لیزر نیست. یکی از روش‌های مورد بررسی، لیزر کم‌توان یا فوتو بیومدولاسیون پس از خارج کردن دندان است که برای کمک به کنترل درد و تورم و بهبود ترمیم استفاده می‌شود. نتایج مطالعات امیدوارکننده بوده، اما میزان اثر آن در پژوهش‌های مختلف یکسان نبوده و حتی در یک مطالعه تصادفی جدیدتر مزیت آماری مشخصی برای کاهش درد، تورم و محدودیت باز شدن دهان دیده نشده است؛ بنابراین برای همه بیماران ضروری نیست.

جراحی دندان نهفته با بیهوشی

لیزر به ابزار و تکنیک جراحی مربوط است، در حالی که بی‌حسی، آرام‌بخشی یا بیهوشی برای کنترل درد، اضطراب و سطح هوشیاری بیمار استفاده می‌شوند. در بسیاری از موارد جراحی با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. اگر بیمار اضطراب شدیدی داشته باشد، تعداد دندان‌های نهفته زیاد باشد یا جراحی پیچیده و طولانی پیش‌بینی شود، ممکن است آرام‌بخشی وریدی یا در شرایط مناسب بیهوشی عمومی مطرح شود.

انتخاب این روش باید پس از بررسی شرایط پزشکی بیمار، میزان دشواری جراحی و نظر جراح و متخصص بیهوشی انجام شود. در موارد منتخب می‌توان تکنیک‌های لیزری را با آرام‌بخشی یا بیهوشی ترکیب کرد، اما این ترکیب برای همه ضرورت ندارد. مهم‌تر از فناوری، انتخاب روش متناسب با موقعیت دندان، عمق نهفتگی، وضعیت ریشه‌ها و نزدیکی به عصب یا سینوس است.

جراحی دندان نهفته چقدر طول می‌کشد؟

مدت جراحی دندان نهفته به موقعیت دندان، میزان نهفتگی، زاویه، شکل و تعداد ریشه‌ها و نزدیکی به عصب یا سینوس بستگی دارد و برای همه یکسان نیست. در یک مورد ساده با دسترسی مناسب، جراحی حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد. دندان‌های عمیق‌تر یا افقی معمولاً زمان بیشتری نیاز دارند و جراحی‌های پیچیده ممکن است ۴۵ دقیقه تا یک ساعت یا بیشتر طول بکشند. جراحی هم‌زمان چند دندان یا نزدیکی به عصب فک پایین نیز زمان را افزایش می‌دهد.

عوارض احتمالی جراحی دندان نهفته و خطرات نکشیدن آن

جراحی دندان نهفته مانند هر عمل جراحی دیگری ممکن است عوارضی داشته باشد که بیشتر آن‌ها موقتی هستند و شدتشان به موقعیت دندان و پیچیدگی عمل بستگی دارد. از طرف دیگر، نکشیدن دندان نهفته در برخی شرایط می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند؛ در ادامه هر دو را بررسی می‌کنیم.

عوارض احتمالی بعد از جراحی

مانند هر جراحی دیگری، عوارضی ممکن است رخ دهد که شدت آن‌ها به موقعیت دندان و پیچیدگی عمل بستگی دارد. درد، تورم، کبودی، خونریزی خفیف، محدود شدن باز شدن دهان و حساسیت محل جراحی شایع و معمولاً موقتی هستند و طی چند روز کاهش می‌یابند. در موارد پیچیده‌تر، احتمال عفونت، خونریزی قابل‌توجه، آسیب به دندان مجاور، اختلال حسی و خشکی حفره دندان (ازدست‌رفتن لخته خون و درد شدید چند روز بعد از عمل) وجود دارد. در دندان‌های بالا نیز در موارد نادر ممکن است ارتباط بین دهان و سینوس ایجاد شود که نیاز به پیگیری دارد.

خطرات نکشیدن دندان نهفته

نکشیدن دندان نهفته همیشه خطرناک نیست و در برخی افراد، در صورت نبود علائم و بیماری، می‌توان آن را به‌صورت دوره‌ای تحت نظر داشت. اما اگر دندان باعث عفونت، پوسیدگی، بیماری لثه، آسیب به دندان مجاور یا کیست و سایر ضایعات اطراف خود شده باشد، به تعویق انداختن درمان می‌تواند مشکل را تشدید کند. بنابراین تصمیم برای خارج کردن دندان نباید فقط بر اساس نهفته بودن آن گرفته شود؛ معاینه، رادیوگرافی و در صورت نیاز CBCT به جراح کمک می‌کند خطر را بسنجد و مناسب‌ترین روش را انتخاب کند.

مراقبت‌های مهم بعد از جراحی دندان نهفته

رعایت توصیه‌های بعد از عمل نقش مهمی در کاهش درد، تورم و خطر عفونت دارد.

در ۲۴ ساعت اول

از شست‌وشوی شدید دهان و تف کردن مکرر خودداری کنید، چون لخته خون محل جراحی را جابه‌جا می‌کند. گاز استریل را طبق دستور جراح نگه دارید و اگر خونریزی ادامه داشت، نحوه تعویض آن را از پزشک بپرسید. برای کاهش تورم در ساعات ابتدایی از کمپرس سرد روی صورت استفاده کنید، اما یخ را مستقیم روی پوست نگذارید. فعالیت سنگین و ورزش را در روزهای اول محدود کنید.

تغذیه و بهداشت دهان

تا چند روز غذاهای نرم و ولرم مانند سوپ، پوره و تخم‌مرغ مصرف کنید و از غذاهای داغ، سفت، تند یا دانه‌دار که ممکن است وارد محل جراحی شوند، پرهیز کنید. تا بهبود اولیه زخم از نی استفاده نکنید، چون مکش می‌تواند لخته را جدا کند. سیگار و سایر محصولات دخانی ترمیم را مختل می‌کنند و باید در مدت تعیین‌شده توسط جراح کنار گذاشته شوند. به محل جراحی با زبان، انگشت یا وسایل دیگر دست نزنید و ناحیه جراحی را هنگام مسواک زدن با احتیاط دور بزنید. پس از ۲۴ ساعت، در صورت توصیه جراح، شست‌وشوی ملایم دهان را شروع کنید.

داروها و زمان مراجعه به پزشک

داروهای تجویزشده، از جمله مسکن و آنتی‌بیوتیک، باید دقیقاً طبق دستور مصرف شوند و دوز یا مدت آن‌ها خودسرانه تغییر نکند. مقداری درد، تورم و محدودیت باز شدن دهان طبیعی است و طی چند روز کم می‌شود. اگر درد یا تورم به جای بهتر شدن بیشتر شد یا تب، ترشح چرکی، خونریزی مداوم، بوی بد شدید یا بی‌حسی غیرعادی ایجاد شد، بلافاصله با جراح تماس بگیرید.

علائم عفونت بعد از جراحی دندان نهفته

درد، تورم و حساسیت در روزهای اول طبیعی است، اما باید به تدریج کم شود. افزایش درد یا تورم پس از چند روز نشانه هشدار است. مهم‌ترین علائم عفونت عبارت‌اند از:

• درد شدید یا ضربان‌دار که پس از چند روز بیشتر می‌شود، همراه با افزایش تورم صورت یا لثه و قرمزی و التهاب قابل‌توجه اطراف زخم
• ترشح زرد یا چرکی، بوی بد یا طعم ناخوشایند مداوم در دهان، تب، لرز، دشواری در باز کردن دهان و در برخی موارد تورم غدد لنفاوی گردن

در جراحی دندان نهفته فک پایین، عفونت ممکن است با تورم قابل‌توجه اطراف فک همراه شود. اگر تورم سریع و شدید در صورت یا گردن، مشکل در بلع یا تنفس ایجاد شد، فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید. البته هر درد یا تورمی به معنی عفونت نیست و تشخیص قطعی با معاینه دندانپزشک یا جراح انجام می‌شود. از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک پرهیز کنید.

نکات مهم قبل از جراحی دندان نهفته و انتخاب مرکز درمانی

یکی از مهم‌ترین عوامل در موفقیت جراحی دندان نهفته، برنامه‌ریزی دقیق پیش از عمل است. جراح باید با معاینه و بررسی رادیوگرافی یا CBCT، موقعیت دندان، شکل ریشه‌ها و فاصله آن تا عصب و سینوس را مشخص کند و میزان پیچیدگی عمل را پیش از شروع بسنجد. شرایط پزشکی بیمار، داروهای مصرفی و میزان اضطراب او نیز در انتخاب روش بی‌حسی، آرام‌بخشی یا بیهوشی نقش دارد.

در پایان، توضیح مراقبت‌های بعد از عمل و راه ارتباطی برای زمان بروز مشکل هم بخشی از یک درمان اصولی است. در آریکس دنت نیز جراحی دندان نهفته بر همین اساس و پس از معاینه و بررسی تصاویر تصاویر متخصص مربوطه برنامه‌ریزی می‌شود.