تصمیم برای کشیدن دندان کودک، همیشه بعد از بررسی همه‌ی راه‌های حفظ آن گرفته میشود. دندانپزشک اطفال با معاینه‌ی بالینی و رادیوگرافی تشخیص می‌دهد که دندان هنوز قابل نجات است یا ماندنش به سلامت کودک و دندانهای دائمی آسیب می‌زند.
کشیدن دندان شیری کودک، چه زمانی؟
بسیاری از والدین فکر می‌کنند چون دندانهای شیری بالاخره می‌افتند، حفظ آن‌ها اهمیتی ندارد. در حالی که دندانهای شیری مانند «فضا نگهدارنده‌های طبیعی» عمل می‌کنند و از دست رفتن زودهنگام آن‌ها فضای لازم برای رویش دندان دائمی را مختل میکند. به همین دلیل، کشیدن دندان شیری هرگز اولین انتخاب دندانپزشک نیست و تا حد امکان درمانهای ترمیمی و حفظ دندان در اولویتاند. با این حال، در شرایط زیر کشیدن دندان کودک ضروری میشود:
- پوسیدگی گسترده و غیرقابل ترمیم: وقتی تاج دندان آن‌قدر تخریب شده که پر کردن، عصبکشی یا روکش ممکن نیست.
- عفونت ریشه و آبسه: عفونت مزمن یا حاد که ممکن است به جوانهی دندان دائمی آسیب بزند.
- ضربه و شکستگی عمیق: شکستگی ریشه یا تاج در اثر زمین خوردن یا تصادف که قابل ترمیم نیست.
- ماندگاری دندان شیری (دندان کوسه‌ای): زمانی که ریشه‌ی دندان شیری جذب نشده و دندان دائمی پشت یا جلوی آن رویش پیدا کرده است. در این حالت دو ردیف دندان دیده میشود و دندان شیری باید کشیده شود.
آیا کشیدن دندان شیری درد دارد؟
ترس از درد بزرگ‌ترین نگرانی کودکان و والدین است. پاسخ به این سوال که «آیا کشیدن دندان شیری درد دارد؟» اطمینان بخش است: با بی‌حسی موضعی مناسب، کودک درد تیز و آزاردهنده‌ای را احساس نمیکند. متخصص دندانپزشکی کودکان ابتدا ژل بی‌حسی (اغلب با طعم میوه‌ای) روی لثه می‌گذارد و سپس بی‌حسی را به آرامی تزریق میکند.
ممکن است کودک در لحظه‌ی تزریق کمی ناراحتی یا فشار حس کند، اما در طول کشیدن دندان فقط فشار و حرکت ابزار را احساس میکند و دردی ندارد. در کودکان بسیار مضطرب، روش‌های مدیریت رفتار و در صورت نیاز روش‌های کمکی دیگر با تصمیم دندانپزشک استفاده میشود.
کشیدن دندان کودکان در سنین مختلف
دندانهای شیری کودک از حدود ۶ ماهگی تا ۳ سالگی کامل می‌شوند و از حدود ۶ سالگی جایگزینی آن‌ها با دندانهای دائمی شروع میشود و تا حدود ۱۲ سالگی ادامه دارد. به همین دلیل، علت کشیدن دندان، میزان همکاری کودک و روش درمان در هر بازه سنی فرق میکند. دندانپزشک اطفال پیش از هر اقدامی، سن دندانی کودک (که لزوماً با سن تقویمی یکی نیست) را با معاینه و رادیوگرافی بررسی میکند. در ادامه، رایج‌ترین شرایط کشیدن دندان کودکان را به تفکیک سن مرور می‌کنیم.
کشیدن دندان شیری کودک سه ساله
در این بازه، کشیدن دندان شیری کودک سه ساله یا خردسال‌تر معمولاً به دلیل پوسیدگی‌های شدید (از جمله پوسیدگی ناشی از شیشه شیر که امروزه با عنوان پوسیدگی زودرس دوران کودکی شناخته میشود) یا ضربه به دندانهای جلو رخ می‌دهد. چون همکاری کودک در این سنین محدود است، مدیریت رفتار، توضیح ساده و ایجاد آرامش اهمیت زیادی دارد و در برخی موارد دندانپزشک روش‌های کمکی مناسب را بر اساس شرایط کودک انتخاب میکند.
کشیدن دندان کودک از ۵ تا ۸ سالگی
این دوره زمان شروع تعویض دندان‌هاست. دندانهای جلوی پایین معمولاً حدود ۶ سالگی می‌افتند و اولین آسیاب دائمی هم پشت آسیاب‌های شیری می‌روید. کشیدن دندان کودک در این سن بیشتر به دلیل دندان شیری ماندگار، ضربه یا پوسیدگی غیرقابل ترمیم است. کشیدن دندان آسیاب کودکان هم در این سن به‌خاطر پوسیدگی عمیق یا عفونت آسیاب‌های شیری رایج است و چون ریشه‌های آن‌ها چندشاخه و پهن‌تر است و جوانهی دندان دائمی زیر آن‌ها قرار دارد، به دقت بیشتری نیاز دارد. اگر دندان فقط بهطور طبیعی لق شده، معمولاً نیازی به کشیدن نیست و باید صبر کرد.
کشیدن دندان بچه ۱۰ ساله (۹ تا ۱۲ سالگی)
در این بازه، آسیاب‌ها و نیش‌های شیری در حال جایگزینی‌اند. کشیدن دندان بچه ۱۰ ساله اغلب به دلیل دندان شیری ماندگار است که لق نشده و مانع رویش دندان دائمی شده، یا به علت عفونت و پوسیدگی پیشرفته. اگر کشیدن دندان آسیای شیری کودکان زودتر از موعد انجام شود، ممکن است فضای دندان دائمی کم شود و دندانپزشک با توجه به رادیوگرافی فضا نگهدارنده تجویز کند. در این سن همکاری کودک بیشتر است و درمان معمولاً راحت‌تر انجام میشود.
کشیدن دندان آسیاب کودکان
کشیدن دندان آسیاب کودکان با دندانهای جلویی تفاوت دارد، چون آسیاب‌های شیری ریشه‌های چندشاخه و پهن‌تری دارند و جوانهی دندان دائمی زیر آن‌ها قرار می‌گیرد. حفظ فضای این آسیاب‌ها برای رویش درست دندانهای دائمی اهمیت زیادی دارد.
مراحل کشیدن دندان شیری
کشیدن دندان شیری در آریکس دنت یک فرآیند برنامه‌ریزی‌شده است، نه یک اقدام سریع و ناگهانی. دندانپزشک متخصص کودکان پیش از هر کاری وضعیت دندان، ریشه و جوانهی دندان دائمی را بررسی میکند و بر اساس سن و میزان همکاری کودک، روش کار را انتخاب میکند. هدف این است که دندان با کمترین آسیب به بافت‌های اطراف خارج شود و کودک تجربه‌ای آرام و قابل‌قبول از درمان داشته باشد. مراحل معمول کشیدن دندان کودکان به شرح زیر است:
- معاینه و رادیوگرافی: بررسی وضعیت دندان، میزان جذب ریشه و محل جوانهی دندان دائمی، پیش از دندان کشیدن بچه‌ها ضرورت دارد.
- توضیح برای کودک و بی‌حسی موضعی: ابتدا ژل بی‌حسی روی لثه قرار می‌گیرد و سپس بی‌حسی به‌آرامی تزریق میشود تا ناحیه کاملاً بی‌حس شود.
- جدا کردن و خارج کردن دندان: با ابزارهای مخصوص اطفال، دندان از بافت نگهدارنده‌ی اطراف آزاد و با کنترل کامل خارج میشود.
- کنترل خونریزی: گاز استریل روی محل قرار می‌گیرد و با فشار ملایم، خونریزی قطع و لخته‌ی محافظ تشکیل میشود.
- آموزش مراقبت‌ها: دندانپزشک نکات مراقبتی بعد از کشیدن دندان را به والدین و کودک توضیح می‌دهد.
مراقبت‌های بعد از کشیدن دندان کودکان
ترمیم لثه کودک بعد از کشیده شدن دندان تا حد زیادی به همکاری شما و فرزندتان در منزل بستگی دارد:
- گاز استریل: کودک گاز را حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، یا طبق توصیه دندانپزشک، با فشار ملایم روی محل نگه دارد. اگر خونریزی ادامه داشت، یک گاز تمیز دیگر بگذارید.
- پرهیز از غذای داغ تا برطرف شدن بی‌حسی: کودک ممکن است ناخواسته لب، زبان یا گونه‌ی بی‌حس خود را گاز بگیرد. این موضوع در کودکان خردسال بسیار مهم است.
در روز اول، غذاهای نرم و خنک مانند سوپ ولرم، بستنی، فرنی، پوره‌ی سیب‌زمینی و اسموتی توصیه میشود. به کودک یادآوری کنید که محل دندان را مکش نکند، مکرر تف نکند و با زبان یا انگشت به آن دست نزند تا لخته‌ی خون از بین نرود. برای کنترل درد، فقط از مسکن مناسب کودکان (مانند استامینوفن یا ایبوپروفن) با دوز و تعداد دفعات تعیین‌شده توسط دندانپزشک یا پزشک (بر اساس وزن کودک) استفاده کنید. اگر تب، تورم شدید، خونریزی طولانی یا درد فزاینده‌ی چند روز بعد پیدا شد، حتماً به دندانپزشک مراجعه کنید.
نکته بسیار مهم: وقتی دندان شیری عفونی همراه با تورم و آبسه باشد، نیاز به مدیریت دقیق دارد. دندانپزشک بر اساس شدت عفونت، گاهی ابتدا آنتی‌بیوتیک تجویز میکند تا التهاب حاد کنترل شود، چون بافت عفونی و ملتهب بی‌حسی را ضعیف‌تر میکند و کشیدن در آن شرایط دردناک‌تر خواهد بود. در عفونت‌های شدید یا همراه با تب و تورم صورت، نباید مراجعه را به تعویق انداخت. برای اطلاعات کامل، مقاله‌ی کشیدن دندان شیری عفونی کودکان را مطالعه کنید.
عوارض کشیدن زودهنگام دندان شیری کودک
اگر دندان شیری خیلی زودتر از زمان طبیعی کشیده شود، دندانهای مجاور به‌تدریج به سمت فضای خالی حرکت می‌کنند و جای دندان دائمی کم میشود. نتیجه میتواند رویش کج، نهفته یا خارج از قوس فک باشد. از دست رفتن زودهنگام دندانهای جلویی هم گاهی در تلفظ برخی حروف اثر می‌گذارد. شدت این عوارض به سن کودک، دندان کشیده‌شده و فاصلهی زمانی تا رویش دندان دائمی بستگی دارد.
برای پیشگیری از بسته شدن فضا، به‌ویژه پس از کشیدن دندان آسیای شیری کودکان، دندانپزشک در صورت نیاز فضا نگهدارنده (Space Maintainer) تجویز میکند. این وسیله‌ی کوچک، فضای دندان از دست رفته را تا زمان رویش دندان دائمی حفظ میکند. لزوم استفاده از آن همیشه یکسان نیست و با توجه به رادیوگرافی، سن کودک و زمان باقی‌مانده تا رویش دندان دائمی تعیین میشود. برای آشنایی بیشتر با شرایط و روش‌های درمانی، مقاله‌ی اصلی کشیدن دندان شیری و کودکان را مطالعه کنید.
تفاوت کشیدن دندان شیری با دندان دائمی کودکان
ریشه‌های دندان شیری به‌تدریج جذب می‌شوند و مقاومت کمتری دارند، اما دندان دائمی ریشه‌ی کامل و محکمی در استخوان دارد. تفاوت مهم دیگر، وجود جوانهی دندان دائمی زیر ریشه‌ی دندان شیری است که دقت بالایی برای جلوگیری از آسیب به آن می‌طلبد. همچنین کشیدن دندان شیری معمولاً با هدف هدایت رویش انجام میشود، در حالی که از دست رفتن دندان دائمی در کودکی پیامدهای جدی‌تری دارد و ممکن است به درمان ارتودنسی نیاز پیدا کند. برای مطالعه‌ی بیشتر، مقاله‌ی فرق کشیدن دندان شیری با دندان دائمی کودکان را ببینید.
چرا کشیدن دندان کودکان را به آریکس دنت بسپارید؟
والدین معمولاً بیش از خود درمان، نگران تجربه‌ی فرزندشان هستند؛ نگران ترس، گریه و خاطره‌ی بدی که ممکن است از دندانپزشکی در ذهن کودک بماند. به همین دلیل در آریکس دنت، کشیدن دندان کودکان توسط دندانپزشک متخصص اطفال و دارای فلوشیپ انجام میشود، یعنی پزشکی که علاوه بر تخصص، آموزش تکمیلی و تجربه‌ی بیشتری در درمان کودکان، مدیریت رفتار و موارد پیچیده دارد.
رفتار تیم درمان کاملاً روانشناسانه و بر پایه‌ی ایجاد آرامش است. پیش از شروع، با زبان ساده و متناسب با سن کودک توضیح داده میشود که چه اتفاقی قرار است بیفتد و چه حسی خواهد داشت، بدون ترساندن و بدون دروغ گفتن. ابزارها به کودک نشان داده می‌شوند، از واژه‌های دوستانه استفاده میشود، کودک فرصت دارد با محیط آشنا شود و هر مرحله با صبر و تشویق پیش می‌رود. این رویکرد باعث میشود کودک احساس امنیت و کنترل داشته باشد و همکاری او بدون اجبار شکل بگیرد. چنین تجربه‌ای فقط برای همان روز مهم نیست، بلکه از ترس از دندانپزشکی در سال‌های بعد هم پیشگیری میکند.
تصمیم‌گیری درباره‌ی کشیدن یا حفظ دندان بر اساس معاینه و رادیوگرافی انجام میشود و اگر دندان قابل ترمیم باشد، اولویت با حفظ آن است. بی‌حسی موضعی مناسب و ابزارهای مخصوص اطفال هم کمک می‌کنند درمان با حداقل ناراحتی انجام شود. در مواردی که کودک بسیار مضطرب است، همکاری لازم را ندارد یا درمان گسترده و پیچیده است، در صورت تشخیص پزشک و نیاز واقعی کودک، امکان انجام درمان با بیهوشی نیز فراهم میشود. این تصمیم پس از ارزیابی دقیق و با اطلاع کامل والدین گرفته میشود و هرگز به‌عنوان انتخاب پیش‌فرض مطرح نیست.
پس از درمان نیز در صورت نیاز، برنامه‌ی پیگیری شامل فضا نگهدارنده و کنترل رویش دندان دائمی ارائه میشود تا نگرانی‌ای برای آینده‌ی دندانهای فرزندتان نداشته باشید. برای رزرو نوبت و مشاوره با دندانپزشک کودکان، با آریکس دنت تماس بگیرید.