جرم گیری دندان چیست؟
برای اینکه بدانیم جرم گیری دندان چیست, باید گفت این فرآیند یک روش درمانی دندانپزشکی است که طی آن پلاک‌های نرم و رسوبات سخت شده (جرم یا کلکلوس) که روی سطح دندانها، فضای بین آن‌ها و زیر خط لثه رسوب کرده‌اند، با استفاده از ابزارهای دستی یا دستگاه اول اولتراسونیک پاکسازی می شوند. در پاسخ به چگونگی جرم گیری دندان، باید اشاره کرد که این کار توسط دندانپزشک یا متخصص لثه (پریودنتیست) با استفاده از تجهیزات و یونیت تخصصی دندانپزشکی انجام میشود تا با از بین بردن باکتری‌های مضر، سلامت را به دندانها و بافت لثه بازگردد.
تفاوت جرم گیری دندان بزرگسالان و کودکان
جرمگیری در بزرگسالان معمولاً به دلیل تجمع رسوبات ناشی از سال‌ها تغذیه، مصرف چای، قهوه و سیگار ضروری تر است و اغلب با روش‌های اولتراسونیک و ساب ژینجیوال (زیر لثه) انجام می شود. در مقابل، کودکان کمتر به جرم گیری نیاز پیدا می کنند و اگر پلاک یا جرمی در دهان آن‌ها مشاهده شود، بیشتر ناشی از رعایت نکردن بهداشت یا مصرف داروهاست که تمیز کردن آن بسیار سطحی و با ابزارهای ملایم صورت می گیرد. البته نیاز به برخی از خدمات دندانپزشکی زیبایی ممکن است در هر سنی بوجود آید.
فواید و مزایای جرم گیری دندان
آگاهی از فواید جرم گیری دندان به شما کمک می کند تا این فرآیند را به عنوان بخشی از روتین مراقبتی خود جدی بگیرید. از مهم ترین فواید آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- پیشگیری از بیماری‌های شدید لثه (پریودنتال)
- از بین بردن بوی بد دهان ناشی از تجمع باکتریها
- روشن تر شدن نسبی دندانها با حذف لکه‌های سطحی و زردی‌ها
- جلوگیری از تحلیل استخوان فک و لق شدن دندانها
روش جرم گیری دندان (انواع و تفاوت‌ها)
روش جرم گیری دندان به محل تجمع رسوبات و میزان درگیری لثه بستگی دارد. دندانپزشک پس از معاینه، بهترین روش را با توجه به شرایط دهان شما انتخاب میکند. انواع جرم گیری دندان را می‌توان از دو جنبه بررسی کرد: محل رسوب و نوع ابزار.
انواع جرم گیری دندان بر اساس محل رسوب
جرم گیری بالای لثه (Supragingival): در این روش، پلاک و رسوبات روی تاج دندان و بالای خط لثه برداشته می‌شوند. این نوع جرم گیری برای اغلب افراد و در معاینات دوره‌ای انجام میشود.
جرم گیری زیر لثه (Subgingival): برای پاکسازی رسوبات داخل پاکت‌های لثه و سطح ریشه است. در موارد پیشرفته‌تر، همراه با سطح‌تراشی ریشه (Root Planing) انجام میشود تا سطح ریشه صاف شود و لثه بهتر ترمیم گردد.
روش‌های جرم گیری دندان بر اساس ابزار
جرم گیری اولتراسونیک: دستگاه با ارتعاش و اسپری آب، جرم‌های سخت را خرد و شستشو می‌دهد. سریعتر است و برای برداشتن حجم زیاد رسوب مناسب است.
جرم گیری دستی: دندانپزشک با ابزارهای دستی مثل کورت و اسکالر، جرم را به‌طور دقیق برمی‌دارد. این روش برای نواحی کوچک، فضای بین دندانی و زیر لثه کاربرد دارد.
در بیشتر موارد، دندانپزشک این دو روش را با هم ترکیب میکند: اول با اولتراسونیک رسوبات اصلی را برمی‌دارد و بعد با ابزار دستی جزئیات را تمیز میکند.
تفاوت جرم گیری دندان های کامپوزیت و یا ارتودنسی با دندان های معمولی
تفاوت اصلی میان جرم گیری دندانهای معمولی با دندانهای دارای کامپوزیت یا ارتودنسی در میزان حساسیت ابزارها، تکنیک پاکسازی و ساختار دندان‌هاست.
- دندانهای معمولی: جرمگیری در این دندانها با استفاده از دستگاههای اولتراسونیک و ابزارهای دستی به راحتی و بدون نگرانی از آسیب به روکش یا مواد خاص انجام میشود، زیرا مینای طبیعی دندان مقاومت بالایی در برابر لرزش و ابزارهای جرم گیری دارد.
- دندانهای کامپوزیت شده: در این حالت، لبه‌ها و مرز بین کامپوزیت و دندان طبیعی بسیار حساس است. نوک اولتراسونیک یا ابزارهای فلزی تیز اگر به دقت کنترل نشوند، می توانند به سطح کامپوزیت خط بیندازند، باعث لب پر شدن آن شوند یا به پالیش و براقیت کامپوزیت آسیب بزنند. به همین دلیل، دندانپزشک از ابزارها و خمیرهای پولیش مخصوص و ملایمت بیشتری استفاده می کند.
- دندانهای ارتودنسی شده: وجود براکت‌ها، سیم‌ها و کش‌ها فضای زیادی برای گیر افتادن پلاک و رسوبات ایجاد می کند که دسترسی را برای جرم گیری دشوار می سازد. در این روش، پزشک باید با دقت بسیار بالا اطراف براکت‌ها را بدون جا به جا کردن سیم‌ها پاکسازی کند و گاهی اوقات نیاز است تا بخش‌هایی از سیم‌ها موقتاً باز شوند.
مراحل و نحوه جرم گیری دندان
آگاهی از مراحل جرم گیری دندان به کاهش استرس بیماران کمک می کند. به طور کلی، روند کار شامل موارد زیر است:
- معاینه اولیه: بررسی وضعیت لثه و عمق پاکت‌ها با پروب دندانپزشکی.
- پاکسازی با دستگاه اولتراسونیک: استفاده از دستگاههای ارتعاشی مجهز به اسپری آب برای خرد کردن و شستشوی جرم‌های سخت.
- برداشت دستی: استفاده از ابزارهای دستی (کورت و اسکالر) برای تمیز کردن دقیق زیر خط لثه و فضاهای بین دندانی.
- پالیش نهایی: هموار کردن سطح دندانها با خمیر مخصوص تا مانع از چسبندگی مجدد پلاک‌ها شود.
شرایطی که جرم گیری دندان نیاز به هماهنگی با پزشک دارد
حال که دانستیم جرم گیری دندان چیست، در ادامه به بررسی موارد ممنوع برای جرم گیری می پردازیم. موارد منع جرمگیری دندان شامل شرایطی است که در آن‌ها انجام این پاکسازی به دلیل خطرات احتمالی برای سلامتی بیمار باید به تعویق بیفتد یا با احتیاط ویژه و تحت نظر پزشک انجام شود. در ادامه مهم ترین مواردی که جرمگیری دندان در آن‌ها ممنوع یا نیازمند ارزیابی پزشکیست، آورده شده است:
مشکلات قلبی و عروقی خاص
بیماران نیازمند پروفیلاکسی آنتی‌بیوتیکی: افرادی که دارای دریچه‌های مصنوعی قلب، سابقه اندوکاردیت عفونی (عفونت پوشش داخلی قلب)، یا برخی نقص‌های مادرزادی قلب هستند، به دلیل خطر ورود باکتری‌های دهان به جریان خون و ایجاد عفونت قلبی، باید پیش از جرم گیری تحت نظر پزشک آنتی بیوتیک مصرف کنند.
بیماران با مشکلات حاد قلبی: افرادی که در ماه‌های اخیر دچار سکته قلبی شده‌اند یا فشار خون کنترل‌نشده دارند، نباید کارهای دندانپزشکی غیرضروری انجام دهند.
اختلالات خونریزی دهنده و مصرف داروهای ضد انعقاد
افرادی که به بیماری‌های ارثی خونریزی دهنده (مانند هموفیلی) مبتلا هستند یا از داروهای رقیق کننده خون (مانند آسپرین، وارفارین، پلاویکس و…) استفاده می کنند، ممکن است دچار خونریزی های طولانی مدت شوند. تنظیم یا قطع موقت این داروها حتماً باید با مشورت پزشک متخصص قلب یا پزشک معالج انجام شود.
سیستم ایمنی ضعیف یا سرکوب شده
بیماران مبتلا به نقص ایمنی شدید (مانند ایدز پیشرفته)، افرادی که تحت شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی ناحیه سر و گردن هستند، یا بیمارانی که داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می کنند، در معرض خطر بالای عفونت‌های ثانویه قرار دارند و انجام جرم گیری برای آن‌ها نیازمند مجوز از پزشک متخصص است.
بیماری‌های مسری و واگیردار فعال
در مواردی که بیمار به بیماری‌های تنفسی واگیردار حاد (مانند سل فعال یا عفونت‌های تنفسی مسری) مبتلا است، درمانهای دندانپزشکی انتخابی و غیرضروری از جمله جرم گیری با دستگاه اولتراسونیک که اسپری آب و بزاق تولید می کند تا زمان بهبودی کامل به تعویق می افتد تا از انتقال عفونت به کادر درمان و دیگران جلوگیری شود.
وجود پیس میکر (ضربان‌ساز) قلبی قدیمی
دستگاههای جرم گیری اولتراسونیک (جرم گیری با امواج صوتی) ممکن است روی برخی از ضربان سازهای قلبی قدیمی یا مدل‌های خاص، تداخل الکترومغناطیسی ایجاد کنند. در این حالت دندانپزشک باید از روش‌های دستی یا با احتیاط و هماهنگی قبلی استفاده کند.
اگر هر یک از شرایط فوق را دارید، حتماً پیش از شروع کار، دندانپزشک خود را در جریان سوابق پزشکی و داروهای مصرفی تان قرار دهید تا ایمن ترین روش درمان برای شما انتخاب شود.
جرم گیری در شرایط خاص دندان
وضعیت دندانها روی روش و دقت جرم گیری تأثیر می‌گذارد. در ادامه رایج‌ترین حالت‌ها را توضیح داده‌ایم.
جرم گیری دندان افراد سیگاری
در جرم گیری دندان افراد سیگاری، رسوبات سریعتر تشکیل می‌شوند و لکه‌های نیکوتین و قطران روی جرم و مینا می‌نشینند. این جرم‌ها معمولاً سفت‌ترند و ممکن است جلسه طولانی‌تر یا پولیش بیشتری لازم باشد. فاصله بین جرم گیری‌ها هم بهتر است طبق نظر دندانپزشک کوتاه‌تر باشد.
جرم گیری دندان زرد
جرم گیری دندان زرد تا حدی ظاهر دندان را بهتر میکند، چون بخشی از زردی ناشی از پلاک و جرم رنگ‌گرفته است. اما اگر زردی از رنگ ذاتی دندان باشد، جرم گیری آن را تغییر نمی‌دهد و برای روشن‌تر شدن باید به بلیچینگ فکر کرد. (روی کلمه «بلیچینگ» به صفحه خدمات بلیچینگ لینک بدهید.)
جرم گیری دندان پر شده
جرم گیری آسیبی به مواد پرکردگی استاندارد نمی‌زند. پس از جرم گیری دندان پر شده، دندانپزشک سطح ترمیم را با خمیر مخصوص پالیش می‌دهد تا کاملاً صاف شود.
جرم گیری دندان پوسیده
در جرم گیری دندان پوسیده، فشار ابزارها یا لرزش دستگاه اولتراسونیک ممکن است دردناک باشد یا پالپ دندان را تحریک کند. به همین دلیل معمولاً توصیه میشود ابتدا پوسیدگی‌های عمیق درمان شوند و بعد جرم گیری انجام شود. در این حالت باید با مهارت بالا کار کرد تا به بافت نرم و آسیب‌دیده دندان فشار وارد نشود.
جرم گیری پشت دندان جلو
پشت دندانهای جلو، به‌ویژه در فک پایین، به مجرای غدد بزاقی نزدیک است و جرم زیادی آنجا جمع میشود. جرم گیری پشت دندان جلو با ابزار دستی و اولتراسونیک انجام میشود و چون ناحیه کم‌دیدی است، دقت بیشتری می‌خواهد.
عوارض موقتی و احتمالی جرم گیری دندان
لازم است بدانید عوارض جرم گیری دندان معمولاً موقتی بوده و این کار آسیبی به مینای دندان وارد نمی کند بلکه سطح دندان را پاکسازی می کند. عوارض و پیامدهای جانبی در مورد جرم گیری دندان معمولاً موقتی هستند و بیشتر ناشی از برداشته شدن لایه‌های جرم و پلاک از روی دندانها و ریشه آن‌هاست.
- حساسیت موقت دندان جرم گیری شده
علت: قرار گرفتن ریشه دندان در معرض تغییرات دما پس از برداشته شدن جرم‌ها.
- خونریزی و التهاب خفیف لثه
علت: واکنش لثه‌های التهابی به پاکسازی؛ معمولاً پس از ۲۴ تا ۴۸ ساعت برطرف می شود.
- عقب نشینی ظاهری و ایجاد فاصله بین دندانها
علت: خوابیدن تورم لثه پس از پاک شدن جرم‌ها (و نه تحلیل رفتن واقعی لثه).
- لقی خفیف دندانها
علت: از بین رفتن جرم هایی که به صورت موقت دندانهای ضعیف شده ناشی از بیماری لثه را محکم نگه داشته بودند.
- درد ملایم
علت: کوفتگی موقت لثه به خصوص پس از پاکسازی‌های عمیق ریشه، که با مسکن‌های معمولی کنترل می شود.
آیا جرم گیری دندان خوبه
بله، جرم گیری دندان خوبه و اگر دندانپزشک آن را با ابزار مناسب انجام دهد، به مینای دندان آسیب نمی‌زند. چیزی که برداشته میشود پلاک و جرم است، نه خود دندان.
مراقبت های بعد از جرم گیری دندان (در صورت بروز حساسیت موقتی)
بعد از جرم گیری دندان ممکن است حساسیت موقت یا درد خفیف لثه را تجربه کنید، اما این حالت در همه افراد پیش نمی‌آید و در صورت بروز، معمولاً طی چند روز برطرف میشود. برای حفظ سلامت لثه‌ها و ماندگاری نتایج جرم گیری دندان، رعایت نکات زیر در روزهای اول اهمیت دارد:
مدیریت حساسیت احتمالی و درد خفیف
حساسیت به سرما و گرما: تا چند روز پس از جرمگیری، دندانها ممکن است به غذاها و نوشیدنی‌های سرد یا گرم حساس شوند که کاملاً طبیعی است و به مرور برطرف میشود.
درد خفیف لثه: ممکن است لثه‌ها کمی تحریک شده یا درد خفیفی داشته باشند. برای تسکین آن می توانید طبق دستور دندانپزشک از مسکن‌های بدون نسخه استفاده کنید.
بهداشت دهان و دندان
مسواک زدن ملایم: از مسواک‌های با برس نرم (Soft) استفاده کنید و مسواک زدن را با ملایمت انجام دهید تا به لثه‌های در حال بهبود آسیبی نرسد.
استفاده از نخ دندان: نخ دندان کشیدن را به آرامی و به صورت روزانه ادامه دهید تا از تجمع پلاک جدید جلوگیری شود.
دهانشویه: در صورت تجویز دندانپزشک، از دهانشویه برای کاهش التهاب استفاده کنید.
پرهیز از مواد غذایی رنگی و محرک
غذاها و نوشیدنی‌های رنگی: تا ۴۸ ساعت اول از مصرف چای پررنگ، قهوه، سس‌های رنگی، نوشابه و دخانیات (سیگار و قلیان) خودداری کنید؛ زیرا دندانها در این مدت مستعد جذب رنگ هستند.
غذاهای تند، اسیدی و سخت: از خوردن غذاهای بسیار تند، ترش یا خوراکی‌های سفتی که ممکن است به لثه‌های حساس فشار بیاورند، پرهیز کنید.
خونریزی جزئی لثه
مشاهده مقدار کمی خونریزی هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن در ۱ تا ۲ روز اول طبیعی است. اگر خونریزی شدید بود یا پس از چند روز بهبود نیافت، حتماً با دندانپزشک خود تماس بگیرید.
آیا بلیچینگ کردن دندان همان جرم گیری است؟
خیر، بلیچینگ (Bleaching) با جرم گیری دندان (Scaling) فرق دارد و این دو هدف و کاربرد جداگانه‌ای دارند. جرمگیری دندان یک فرآیند درمانی است که در آن جرم‌ها و پلاک‌های سخت‌شده میکروبی از روی سطح دندان و زیر لثه برداشته می‌شوند. هدف اصلی جرمگیری حفظ سلامت لثه، جلوگیری از بیماری‌های پریودنتال و رفع بوی بد دهان است. این کار رنگ طبیعی دندانها را بازمی‌گرداند اما لزوماً آن‌ها را از رنگ ذاتی‌شان سفیدتر نمی‌کند.
در مقابل، بلیچینگ یا سفید کردن دندان یک درمان زیبایی است که با استفاده از مواد شیمیایی خاص مانند پراکسید هیدروژن انجام میشود. این مواد به ساختار مینای دندان نفوذ کرده و رنگدانه‌های عمیق را از بین می‌برند تا دندانها چند درجه روشن‌تر و سفیدتر از رنگ طبیعی خود شوند.