دیاستم دندان چیست؟
به هر فضای خالی یا فاصله بین دو دندان مجاور، دیاستم دندان می‌گویند. شایع‌ترین محل آن بین دو دندان پیشین (ثنایای مرکزی) فک بالاست، اما ممکن است در هر ناحیه‌ای از دهان رخ دهد. این وضعیت هم در کودکان و هم در بزرگسالان دیده میشود.
در کودکان، وجود فاصله بین دندانهای شیری طبیعی است و حتی به رشد صحیح دندانهای دائمی کمک می‌کند. در دوران رویش دندانهای دائمی نیز ممکن است فاصله موقتی بین دندانهای جلو ایجاد شود که اغلب با رویش دندانهای نیش دائمی کم یا بسته میشود. اما اگر فاصله در بزرگسالی باقی بماند یا بعد از بلوغ ایجاد شود، باید توسط دندانپزشک بررسی شود.
علت به وجود آمدن دیاستم دندان چیست؟
دیاستم دندان معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و گاهی چند عامل با هم باعث ایجاد آن می‌شوند. بخشی از این علت‌ها ارثی و مربوط به ساختار فک و اندازه دندان‌هاست و بخشی دیگر به عادت‌های دهانی، وضعیت لثه یا از دست رفتن دندان برمیگردد. به همین دلیل دو نفر با ظاهر مشابه دیاستم ممکن است به دو روش درمانی کاملاً متفاوت نیاز داشته باشند.
شناخت علت دیاستم دندان کمک می‌کند هم روش مناسب بستن فاصله را درست انتخاب کنید و هم از بازگشت دوباره فاصله پس از درمان جلوگیری شود. برای مثال، اگر علت فاصله فرنوم بزرگ یا بیماری لثه باشد، فقط پر کردن فضا با کامپوزیت یا لمینت نتیجه پایداری نخواهد داشت. در ادامه، شایع‌ترین علت‌های دیاستم را بررسی می‌کنیم:
ناهماهنگی اندازه دندان و فک: اگر فک نسبت به اندازه دندانها بزرگ‌تر باشد یا دندانها کوچک‌تر از حد معمول باشند (مثل دندانهای کوچک‌تر از طبیعی در ناحیه جانبی)، فضای اضافی به شکل فاصله دیده میشود.
نبود یا از دست رفتن دندان: نبود مادرزادی دندان یا کشیده شدن آن باعث حرکت دندانهای مجاور و ایجاد فضای خالی میشود.
فرنوم بزرگ لثه: فرنوم، بافت نرمی است که لب بالا را به لثه متصل می‌کند. اگر این بافت ضخیم باشد یا اتصال آن پایین‌تر از حد معمول قرار گیرد، میتواند بین دو دندان جلو قرار بگیرد و مانع بسته شدن فاصله شود.
عادت‌های دهانی نادرست: مکیدن انگشت یا گذاشتن مکرر زبان روی دندانهای جلو هنگام بلع (بلع معکوس) با اعمال فشار مداوم، دندانها را به سمت جلو می‌راند و فاصله ایجاد می‌کند.
بیماری لثه و تحلیل استخوان: بیماری‌های پیشرفته لثه (پریودنتال) استخوان نگهدارنده دندان را تضعیف می‌کنند. در نتیجه دندانها لق می‌شوند و جابه‌جایی و فاصله ایجاد میشود. اگر فاصله بین دندانها ناگهانی و همراه با خونریزی لثه یا لقی باشد، حتماً زودتر به دندانپزشک مراجعه کنید.
آیا درمان نکردن دیاستم دندان عوارض دارد؟
دیاستم در بسیاری از افراد فقط یک مسئله زیبایی است و لزوماً خطرناک نیست. با این حال، در برخی موارد میتواند مشکل‌ساز شود. گیر کردن مکرر غذا بین دندانها در صورت رعایت نکردن بهداشت میتواند باعث التهاب لثه و افزایش خطر پوسیدگی شود.
فاصلههای بزرگ دندانهای جلو نیز گاهی روی تلفظ برخی حروف (مانند «س») اثر می‌گذارد. اگر دیاستم نشانه‌ای از بیماری لثه باشد، نادیده گرفتن آن به پیشرفت بیماری و از دست رفتن بیشتر استخوان منجر میشود.
بررسی و تشخیص قبل از درمان دیاستم
پیش از شروع درمان، دندانپزشک با معاینه بالینی و در صورت نیاز رادیوگرافی، علت فاصله را مشخص می‌کند. بررسی سلامت لثه، وضعیت فرنوم، اندازه دندانها و نوع جویدن در انتخاب روش درمان نقش مستقیم دارد. به همین دلیل، پیشنهاد یک روش واحد برای همه افراد درست نیست؛ مثلاً اگر علت فاصله بیماری لثه باشد، باید ابتدا همان درمان شود و سپس برای بستن فاصله اقدام کرد.
روش‌های بستن فاصله بین دندان
امروزه برای بستن فاصله بین دندان چند روش کم‌تهاجمی و مؤثر وجود دارد که هر کدام برای شرایط خاصی مناسب‌اند. انتخاب بهترین روش به اندازه فاصله، علت دیاستم دندان، سلامت لثه و انتظار شما از نتیجه بستگی دارد؛ در ادامه این روش‌ها را معرفی می‌کنیم.
بستن فاصله بین دندان با کامپوزیت ونیر
در این روش دندانپزشک با ماده همرنگ دندان فضای خالی را پر می‌کند. معمولاً در یک جلسه انجام میشود و نیاز به تراش قابل‌توجه ندارد. این روش برای فاصلههای کوچک تا متوسط مناسب است و در صورت نیاز قابل ترمیم است. جزئیات بیشتر درباره ماندگاری و مراقبت در مقاله تخصصی کامپوزیت دندان آمده است.
درمان دیاستم با لمینت سرامیکی
لمینت‌ها پوسته‌های نازک سرامیکی هستند که در لابراتوار ساخته و روی سطح دندان چسبانده می‌شوند. این روش علاوه بر بستن فاصله، شکل و رنگ دندان را هم اصلاح می‌کند و ثبات رنگ و ماندگاری بالایی دارد. برای قرارگیری درست لمینت معمولاً مقدار کمی از مینای دندان تراشیده میشود.
ارتودنسی برای فاصلههای زیاد
وقتی فاصله زیاد است یا مشکل به ناهماهنگی کلی دندانها و فک مربوط میشود، ارتودنسی اصولی‌ترین راه است، چون خود دندانها را به موقعیت درست می‌برد و نیاز به تراش ندارد. علاوه بر براکت‌های ثابت، در بعضی بیماران ارتودنسی شفاف (الاینر) هم گزینه است. پس از درمان باید طبق دستور دندانپزشک از ریتینر استفاده شود تا فاصله برنگردد.
جراحی فرنکتومی
اگر فرنوم بزرگ علت دیاستم باشد، با یک جراحی کوچک آن را برمی‌دارند یا اصلاح می‌کنند. زمان انجام این کار نسبت به ارتودنسی را دندانپزشک تعیین می‌کند، چون در بعضی موارد بهتر است پس از بسته شدن فاصله انجام شود تا خطر بازگشت کمتر شود.
روش‌های بستن فاصله بین دندان
برای انتخاب بهترین روش بستن فاصله بین دندان، مقایسه سرعت درمان، میزان تراش و ماندگاری هر روش کمک زیادی می‌کند. جدول زیر این سه روش رایج درمان دیاستم دندان را کنار هم نشان می‌دهد. توجه داشته باشید که انتخاب نهایی پس از معاینه و بر اساس شرایط دهان و دندان شما انجام میشود.
کدام روش بستن فاصله بین دندان مناسب‌تر است؟
انتخاب روش به اندازه فاصله، علت آن، سلامت لثه، انتظار شما از ظاهر لبخند و بودجه و زمان شما بستگی دارد. برای فاصله کوچک و نیاز به نتیجه سریع، کامپوزیت و برای نتیجه زیباتر و ماندگارتر، لمینت معمولاً مطرح میشود. اگر فاصله بزرگ است یا چند دندان درگیر هستند، اغلب ارتودنسی به‌تنهایی یا همراه با ترمیم زیبایی توصیه میشود. برای تعیین دقیق روش، رزرو نوبت معاینه در آریکس دنت بهترین قدم است.