کشیدن دندان شیری عفونی و آبسه کرده، چه زمانی؟
دیدن درد و ورم در دهان کودک برای هیچ والدی آسان نیست. وقتی پوسیدگی به پالپ برسد و عفونت به بافت‌های اطراف ریشه سرایت کند، آبسه تشکیل میشود. بسیاری از والدین می‌پرسند آیا همیشه باید دندان عفونی را کشید یا راهی برای نجات آن وجود دارد.
در دندانپزشکی کودکان، حفظ دندان شیری تا زمان رویش دندان دائمی اولویت اصلی است. اگر دندان قابل ترمیم باشد، با درمان‌هایی مانند عصب‌کشی دندان شیری و روکش حفظ میشود. اما وقتی تخریب تاج گسترده است، ریشه بیش از حد تحلیل رفته، دندان لق شده یا عفونت جوانه دندان دائمی را تهدید میکند، کشیدن دندان شیری عفونی ضروری میشود. در چنین شرایطی کشیدن دندان شیری آبسه کرده از انتشار عفونت و آسیب به جوانه دندان دائمی زیرین جلوگیری میکند.
علائم آبسه دندان شیری و تفاوت آن با عفونت سطحی لثه
درد خودبه‌خود یا شبانه، تورم لثه یا صورت، برجستگی چرکی کوچک (فیستول) روی لثه، بوی بد دهان، لقی غیرعادی دندان و گاهی تب از علائم آبسه است. گاهی والدین عفونت لثه ناشی از رویش دندان یا تحریک موضعی را با آبسه اشتباه می‌گیرند. عفونت‌های سطحی معمولاً محدود به لثه‌اند و با رعایت بهداشت و شستشوی دهان برطرف می‌شوند. اما آبسه دندان شیری ریشه در پالپ عفونی یا مرده دارد و چرک از انتهای یا بین ریشه‌ها به استخوان و لثه راه پیدا میکند؛ بنابراین درمان تخصصی لازم است. تورم صورت یا تب همراه با آبسه نیاز به مراجعه فوری دارد.
کشیدن دندان عفونت کرده کودکان و نقش آنتیبیوتیک
یکی از پرسش‌های رایج والدین این است که آیا پیش از کشیدن دندان عفونت کرده کودکان باید آنتیبیوتیک مصرف شود. پاسخ به شرایط بالینی بستگی دارد. در آبسه موضعی و بدون علائم عمومی، با کشیدن دندان منبع عفونت برداشته میشود و معمولاً به آنتیبیوتیک نیازی نیست. اما اگر آبسه با تب، تورم گسترده صورت، بی‌حالی شدید یا ضعف سیستم ایمنی همراه باشد، دندانپزشک آنتیبیوتیک تجویز میکند و در صورت لزوم کشیدن دندان را پس از کنترل اولیه عفونت انجام میدهد.
نادیده گرفتن این شرایط میتواند باعث انتشار باکتری‌ها به بافت‌های نرم صورت و گردن، تب و بی‌قراری شدید شود. محیط اسیدی بافت عفونی نیز اثر داروی بیحسی را کاهش میدهد و ممکن است درد حین درمان بیشتر شود. به همین دلیل، تصمیم درباره دارو و زمان کشیدن دندان باید فقط با معاینه متخصص دندانپزشکی کودکان انجام شود و والدین نباید خودسرانه به کودک آنتیبیوتیک بدهند.
مراحل کشیدن دندان شیری آبسه کرده
دندانپزشک مراحل کار را طوری برنامه‌ریزی میکند که کودک کمترین استرس را تجربه کند. روند معمول به این شکل است.
معاینه و رادیوگرافی: وضعیت دندان و ریشه‌ها و میزان گسترش آبسه بررسی میشود و محل جوانه دندان دائمی ارزیابی میشود.
کنترل عفونت اولیه: در صورت نیاز، پیش از کشیدن دندان شیری آبسه کرده داروی ضد باکتری برای کاهش التهاب حاد تجویز میشود.
بیحسی موضعی: ابتدا ژل بیحسی سطحی و سپس تزریق آرام ماده بیحسی انجام میشود. در عفونت‌های شدید ممکن است دندانپزشک از تکنیک‌هایی با تزریق دورتر از ناحیه عفونی استفاده کند تا بیحسی کامل‌تری حاصل شود. برای کودکان بسیار مضطرب یا موارد گسترده، گزینه‌هایی مانند آرام‌بخشی یا بیهوشی هم قابل بررسی است.
خارج کردن ملایم دندان: دندان با ابزار مخصوص کودکان و با کمترین فشار از بافت‌های نگهدارنده جدا میشود.
مراقبت از محل کشیدن: برخلاف دندان دائمی، در دندان شیری برای محافظت از جوانه دندان دائمی از کورتاژ شدید پرهیز میشود و فقط بافت عفونی شل برداشته میشود. سپس توصیه‌های لازم به والدین داده میشود.
مراقبت‌های بعد از کشیدن دندان شیری عفونی
پس از پایان کار کشیدن دندان شیری و یا آبسه کرده، مراقبت‌های خانگی نقش مهمی در بهبود سریع‌تر کودک دارند که در ادامه به توضیح ان پرداخته ایم.
کنترل خونریزی: از کودک بخواهید گاز استریل را حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه روی محل دندان نگه دارد.
تغذیه: تا چند روز از غذاهای نرم، خنک و مایع مانند سوپ ولرم، پوره سیب‌زمینی و بستنی استفاده کنید. غذاهای سفت، داغ و تند را کنار بگذارید و در ۲۴ ساعت اول از دادن نی و شستشوی شدید دهان خودداری کنید.
جلوگیری از لمس محل: اجازه ندهید کودک با زبان یا انگشت محل خالی دندان را لمس کند.
دارو: داروهای تجویزشده، مثل مسکن یا آنتیبیوتیک، را دقیقاً طبق دستور و متناسب با سن و وزن کودک بدهید. از دادن آسپرین به کودکان بپرهیزید.
در صورت خونریزی طولانی، تب یا افزایش تورم، بدون تأخیر با دندانپزشک تماس بگیرید.
نیاز به فضانگهدار بعد از کشیدن زودهنگام دندان شیری
اگر دندان شیری مدت‌ها پیش از رویش دندان دائمی کشیده شود، دندان‌های مجاور ممکن است به فضای خالی متمایل شوند و جای دندان دائمی کم شود. در این موارد دندانپزشک کودکان با تجویز فضانگهدار از نظم رویش دندان‌های دائمی محافظت میکند.